Dünyanın Temiz Yarış Haritasında Türkiye’nin Yerini Arıyoruz

World Sailing’in 2025 Impact Report’unda yer alan rakamlardan biri, yarışların çevresel hesabına dair en somut göstergeyi sunuyor. 2025’te 44 ülkede 219 etkinlik Clean Regattas sertifikası aldı.

Bir önceki yıla göre artış yüzde 43. En üst seviye olan Platinum’a ulaşan etkinliklerin sayısı ise yüzde 59 yükseldi.

Sürdürülebilir yelken dosyasının ikinci yazısında bu rakamın nasıl oluştuğunu inceliyoruz. Temiz yarış sertifikası nedir, bir yarıştan ne ister ve World Sailing’in yarışlar için verdiği sözlerle nasıl bir ilişkisi var?

Maine’de beş yarışla başladı, bugün 53 ülkede

Clean Regattas, okyanus koruma kuruluşu Sailors for the Sea tarafından yürütülüyor. Kuruluş 2004’te David Rockefeller Jr. ve Dr. David Treadway tarafından kuruldu, 2018’de Oceana çatısına katıldı.

Program 2006 yazında Amerika Birleşik Devletleri’nin Maine ve Massachusetts eyaletlerindeki beş yarışla başladı. Sailors for the Sea’nin güncel verilerine göre bugüne kadar 53 ülkede 5.500’den fazla etkinlik programa katıldı ve 4,5 milyon yelkenciye ve izleyiciye ulaşıldı.

İşleyişi sade. Organizatör yarışını ücretsiz olarak kaydediyor, hazır araç setinden uygulayacağı başlıkları seçiyor ve yarıştan sonra yaptıklarını belgeleyerek sertifikasını alıyor.

Temiz bir yarış kayıt masasında başlıyor

Clean Regattas’ın istediği yirmi uygulamayı anlamanın en kolay yolu, bir yarış gününü baştan sona izlemek.

Yelkenci kayıt masasına geldiğinde eline kağıt form verilmiyor, kayıt ve duyurular dijital ortamda yürütülüyor. Hoş geldin paketi plastik poşet yerine yeniden kullanılabilir bir çantayla sunuluyor, içinden plastik şişe çıkmıyor. İskelede su dolum istasyonları bulunuyor ve ekipler tekneye kendi mataralarıyla çıkıyor.

Kulübe ulaşım da planın parçası. Organizasyon toplu taşımayı, bisikleti ve araç paylaşımını teşvik ediyor. Teknelerin bakımında kullanılan temizlik ürünlerinin ve yakıtın suya karışmaması için önlem alınıyor, ekiplere çevreye duyarlı tekne kullanımı hatırlatılıyor. Yarış alanındaki deniz canlıları ve hassas habitatlar brifingde anlatılıyor.

Karaya dönüldüğünde yemek plastik tabak ve pipet olmadan servis ediliyor. Menüde yerel üreticilerin ürünleri ve vejetaryen seçenekler yer alıyor. Atık kutuları ayrıştırmaya uygun biçimde yerleştiriliyor, başlarında gönüllülerden oluşan bir yeşil ekip duruyor. Artan yemek çöpe gitmiyor.

Yarış haftasının bir gününde kıyı ya da marina temizliği yapılıyor. Yerel çevre kuruluşları etkinliğe davet ediliyor, alandaki tabelalar yapılanları izleyiciye anlatıyor.

Ödül töreninde verilen kupa da listeye dahil. Program, her yıl yenisi üretilen kupalar yerine elden ele geçen bir kupayı, ileri dönüştürülmüş malzemeden yapılmış bir ödülü ya da yelkencinin kullanacağı bir eşyayı öneriyor.

Bu yirmi uygulamanın her birinin, yarattığı etkiye ve gerektirdiği emeğe göre bir puanı var. Toplam puan yarışın seviyesini belirliyor. Seviyeler Bronze, Silver, Gold ve Platinum olarak sıralanıyor. Platinum için yirmi uygulamanın en az on dokuzunun hayata geçirilmesi gerekiyor.

Gönüllü program yarış takviminin ön koşulu oluyor

World Sailing, Clean Regattas’ı resmen destekliyor ve sahibi olduğu tüm etkinliklerde uygulanmasını zorunlu tutuyor.

Benzer bir adım geçen yıl Offshore Racing Congress’ten geldi. ORC, 2025 genel kurulunda tüm ORC şampiyonalarının Clean Regattas sertifikalı olmasını karara bağladı.

Bu kararlar, gönüllü olarak başlayan bir programın uluslararası yarış takviminde giderek bir ön koşula dönüştüğünü gösteriyor.

Plastik sözü tutuldu, antrenör botu sözü henüz tutulmadı

Sustainability Agenda 2030’un etkinlik bölümünde 17 hedef bulunuyor. 2025 Impact Report bu hedeflerin bir kısmının durumunu açıkça bildiriyor.

World Sailing kendi etkinliklerinde tek kullanımlık plastiği 2019 hedefine uygun olarak kaldırdığını belirtiyor. Su kalitesi testleri ve resmi botların yalnızca fosil yakıta bağımlı olmaması şartı, kurumun sahibi olduğu etkinliklerin sözleşmelerine girdi. Kurumun ISO 20121 belgesi Kasım 2023’te yenilendi ve her yıl British Standards Institute tarafından denetleniyor.

Bazı hedefler ise takvimin gerisinde. Ajanda, Olimpik sınıf etkinliklerinde içten yanmalı motorlu antrenör botlarının 2024’e kadar 2017’ye kıyasla yüzde 50 azaltılmasını öngörüyordu. Rapor bu hedef için farklı bir ölçü veriyor ve Paris 2024’teki antrenör botu sayısının Tokyo 2020’ye göre yüzde 26 azaldığını bildiriyor. 2027 Dünya Şampiyonası için kotalar belirlenme aşamasında.

2022 için planlanan biyogüvenlik stratejisi üzerinde çalışmalar sürüyor. 2020’ye kadar yayımlanması öngörülen deniz memelileri rehberi Aralık 2025’te yayımlandı.

Ulusal yarışlarda tek kullanımlık plastiğin kaldırılması hedefinin tarihi 2030. Bu hedef doğrudan ulusal federasyonları ve yarış düzenleyen kulüpleri ilgilendiriyor.

Sertifikayı alan da beyan eden de organizatör

Clean Regattas bir öz değerlendirme programı. Organizatör hangi uygulamaları hayata geçirdiğini kendisi bildiriyor. Yarış alanına gelen bağımsız bir denetçi bulunmuyor.

Bu yapı programın hızla yayılmasını sağladı. Ücretsiz, anlaşılır ve her ölçekteki yarışa uygulanabilir. Aynı yapı programın sınırını da çiziyor, çünkü sertifika beyan edilen uygulamaları gösteriyor, ölçülmüş sonuçları göstermiyor.

Bağımsız denetim isteyen organizasyonlar için ISO 20121 mevcut. Etkinlik sürdürülebilirliği yönetim sistemlerini kapsayan bu standart üçüncü taraf kuruluşlarca belgelendiriliyor. Ancak yelkene özgü bir standart sayılmaz ve gerektirdiği kaynak nedeniyle çoğunlukla büyük organizasyonların tercihi.

World Sailing’in ajandası bu boşluğu sekiz yıl önce tarif etmişti. 21. hedef, tüm yelken etkinliklerinin gönüllü olarak kullanabileceği, ISEAL onaylı bir etkinlik sürdürülebilirlik standardının 2020’ye kadar hazırlanmasını öngörüyordu. 2025 Impact Report’ta bu hedef halen devam eden çalışmalar arasında yer alıyor ve gönüllü standart olarak Clean Regattas çerçevesi gösteriliyor.

Öngörümüz, önümüzdeki yıllarda yelken etkinlikleri için bağımsız denetime dayanan bir sertifikasyonun gündeme geleceği yönünde. Sponsorların ve kamu kurumlarının sürdürülebilirlik beyanlarına doğrulama talebiyle yaklaştığı bir dönemde, spor etkinliklerinin bu beklentinin dışında kalması zor görünüyor.

Ilhabela’dan Dartmouth’a aynı yirmi madde

Brezilya’nın Ilhabela kentindeki Copa Brasil de Vela, 2025’te yirmi uygulamanın on dokuzunu hayata geçirerek Platinum seviyesine ulaştı. Organizasyon, kullanılmış yelkenlerin ileri dönüşümü için bir iş birliği de kurdu.

Garmin ORC Doublehanded Avrupa Şampiyonası, Finlandiya’da düzenlenen ilk Clean Regatta oldu ve Platinum aldı.

Bir haftada 80 binden fazla ziyaretçi ağırlayan Port of Dartmouth Royal Regatta, üst üste üçüncü kez Platinum seviyesinde belgelendi.

52 Super Series’in Cascais ayağı Platinum seviyesini korudu. Seri, 2025 sezonunda etkinlik başına 5.000 litreden fazla suyu arıtarak sundu ve beş ayağın tamamında artan yemekleri yerel yardım kuruluşlarına ulaştırdı.

Program bir gençlik yarışında da, on binlerce kişinin izlediği bir organizasyonda da aynı yirmi uygulama üzerinden işliyor.

Program yarışlarla sınırlı kalmıyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde Newport ve Annapolis tekne fuarları da aynı yirmi uygulama üzerinden belgelendi. Annapolis, atık yönetimini yenileyerek geri dönüşüm oranını artırdı ve iki hafta sonu boyunca beş su dolum istasyonu kurdu.

Bu fuarlar işin zor tarafını da gösteriyor. Yüzlerce katılımcı firmanın bulunduğu bir alanda organizatör kendi kurallarını belirleyebiliyor, ancak her firmanın bu kurallara uymasını sağlamak ayrı bir çaba gerektiriyor. Sailors for the Sea’nin önerisi, katılımcılarla etkinlik öncesinde düzenli iletişim kurmak ve onlar için hazırlanmış bir rehberi önceden paylaşmak.

Aynı zorluk sponsorları, yemek firmaları ve tedarikçileri olan her yarış için geçerli. Temiz bir yarış, organizatörün kararı kadar alandaki herkesin katılımına bağlı.

Haritada Türkiye sekiz etkinlikle yer alıyor

Clean Regattas’ın geçmiş etkinlikler kaydında Türkiye’den sekiz etkinlik bulunuyor. Dördü Platinum, biri Gold, biri Silver, ikisi Bronze seviyesinde.

İlk kayıt 2018 tarihli. Sekiz etkinliğin dördü 2025’te düzenlendi ve dördü de uluslararası kiteboard ve wing sınıf birliklerinin İstanbul ile Urla’daki organizasyonları. Türkiye Yelken Federasyonu’nun adı, B.B. Bodrum Yelken Kulübü ile birlikte düzenlenen 2022 Arkas Optimist Dünya Şampiyonası’nda geçiyor.

Sekiz kayıt arasında açık deniz yat yarışı bulunmuyor. Türkiye’nin yat yarışı takvimindeki trofeler bu haritada henüz görünmüyor.

Bu kayıtlar yalnızca sertifikaya başvuran etkinlikleri gösteriyor. Su dağıtımından atık yönetimine uzanan farklı çalışmalar, sertifikaya başvurmayan yarışlarda da hayata geçiriliyor. Ancak bu çalışmalar ortak bir çerçevede kayıt altına alınmadığı için yan yana değerlendirilemiyor.

Bu nedenle soruyu doğrudan yarış düzenleyen kulüplere yöneltiyoruz.

Yarışlarınızda tek kullanımlık plastiği azaltmak için ne yapıyorsunuz?

Atıklarınızı nasıl ayrıştırıyor, artan yemeği nasıl değerlendiriyorsunuz?

Komite ve destek botlarınız için bir yakıt ya da emisyon planınız var mı?

Clean Regattas ya da benzeri bir sertifika gündeminizde mi?

Bu soruları önümüzdeki haftalarda kulüplerle yapacağımız röportajlarda soracağız. Her röportajı bu dosyada, aynı sorular üzerinden yayımlayacağız. Dünyanın temiz yarış haritasında Türkiye’nin yerini kulüplerin kendi anlatacakları belirleyecek.

Röportaj için bize iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz →